گاز کولر گازی برعکس بنزین یا روغن خودرو ماده ای مصرفی نیست که با کار کردن دستگاه بسوزد یا تمام شود. این گاز درون یک مسیر لوله کشی کاملاً بسته و بدون درز می چرخد و سال ها بدون کم شدن وزن یا حجم باقی می ماند. به همین دلیل، کارشناسان هنگام سرویس کولر گازی در تهران یادآوری می کنند که علت کم شدن گاز کولر گازی همیشه وجود یک نشتی، سوراخ ریز یا درز در لوله ها و اتصالات است. اگر کولرتان باد گرم می زند، گاز از نقطه ای به هوای بیرون نشت کرده است.
نحوه عملکرد گاز در کولر گازی؛ چرا مبرد خود به خود تمام نمی شود؟
خنک شدن خانه حاصل چرخش مداوم گاز در یک مسیر بسته لوله کشی است که هیچ راهی به هوای بیرون ندارد. این گاز گرمای هوای اتاق را به خود می گیرد و آن را در بیرون از خانه تخلیه می کند و هرگونه اختلال در این فرایند، شما را نیازمند تعمیر کولر گازی خواهد کرد. این چرخه خنک سازی همیشه طی ۴ مرحله مشخص و پشت سر هم انجام می شود.
- جذب گرما در پنل داخل خانه (اواپراتور): گاز خنک وارد لوله های پنل داخلی می شود. فن، هوای گرم اتاق را از روی لوله ها رد می کند و گاز با جذب این گرما، هوای اتاق را خنک کرده و خودش به بخار تبدیل می شود.
- فشرده شدن در موتور (کمپرسور): گاز گرم شده به موتور در یونیت بیرونی می رسد. موتور آن را فشرده می کند و با این کار، فشار و دمای گاز به شدت بالا می رود.
- تخلیه گرما به هوای بیرون (کندانسور): گاز داغ به رادیاتور یونیت بیرونی وارد می شود. فن رادیاتور این گرما را بیرون می فرستد و گاز دوباره خنک شده و به مایع تبدیل می شود.
- افت ناگهانی فشار و شروع دوباره: مایع خنک از یک لوله بسیار باریک می گذرد، فشار آن ناگهان می شکند، سرمای شدیدی پیدا می کند و دوباره برای جذب گرما به سمت پنل اتاق می رود.
این چرخه تا زمانی که لوله ها سالم و بدون درز باشند تا سال ها تکرار می شود و حتی یک گرم گاز هم هدر نمی رود. بنابراین کم شدن طبیعی گاز به مرور زمان یک باور غلط است.
دلایل اصلی افت و تخلیه گاز در کولر گازی
فرار گاز گاهی از منافذ میکروسکوپی اتفاق می افتد که خالی شدنش ماه ها طول می کشد و گاهی ناشی از شکستگی بزرگی است که کل گاز را چند ساعته خالی می کند؛ وضعیتی که اولویت اصلی را به رفع نشتی گاز کولر گازی پیش از هر اقدام دیگری اختصاص می دهد. رایج ترین دلایل نشت گاز عبارت اند از:
۱. نصب غیر اصولی و ایراد در مهره های برنجی
بیشتر موارد افت گاز و نیاز زودهنگام به شارژ گاز کولر گازی به خاطر خطای نصاب در روز اول رخ می دهد. لوله های مسی میان دو یونیت با گشاد کردن لبه لوله (لاله کردن) و بستن مهره به هم وصل می شوند. اگر لبه مس ترک بردارد یا مهره بیش از حد سفت شود، مس بریده می شود و گاز خالی می شود. همچنین اگر لوله های پشت پنل داخلی را بدون فنر مخصوص و با دست خم کنند، لوله دفرمه شده و ترک های ریزی برمی دارد.
۲. لرزش موتور بیرونی و ترک خوردن لوله ها
کمپرسور و فن در یونیت بیرونی لرزش مداوم دارند. اگر پایه های کولر تراز نباشد یا لاستیک لرزه گیر زیر آن نگذارند، این تکان ها لوله های مسی را خسته و شکننده می کند و بعد از مدتی، جوش ها و خم لوله ها ترک برمی دارند.
۳. زنگ زدگی و پوسیدگی لوله های مسی
رطوبت هوا، باران های اسیدی و آلودگی های شهری روی لوله ها می نشینند. با گذشت زمان، این عوامل باعث خوردگی مس می شوند و سوراخ های بسیار ریزی شبیه لانه زنبور ایجاد می کنند که گاز پرفشار از آن ها خارج می شود.
۴. سوراخ شدن رادیاتور و اتصالات ظریف
لوله های رادیاتور در هر دو بخش کولر بسیار نازک و حساس اند. شستن کولر با دستگاه های آب پاش پرفشار (کارواش) توسط افراد مبتدی، پره ها را له کرده و لوله ها را سوراخ می کند. علاوه بر این، چون مس و آلومینیوم در برابر گرما و سرما به یک اندازه منبسط نمی شوند، محل اتصال این دو فلز در رادیاتور بعد از چند سال مستعد شکستگی است. در پنل داخل خانه نیز اگر لوله خروج آب بگیرد، ماندن آب در سینی باعث پوسیدگی لوله ها می شود.
۵. نشتی از والف و درپوش شیر سرویس
شیرهای یونیت بیرونی یک سوزن کوچک شبیه والف لاستیک ماشین دارند که برای بررسی فشار گاز استفاده می شود. واشر لاستیکی داخل این والف ها در سرما و گرما خشک می شود. اگر درپوش فلزی شیر سرویس با آچار سفت نشده باشد، گاز به آرامی نشت می کند.
۶. استفاده از لوله های مسی نازک و ضعیف
لوله های متفرقه و سبک دیواره بسیار نازکی دارند و تحمل فشار بالای گازهای جدید را در گرمای شدید تابستان ندارند. این لوله ها در زمان خم کاری کشیده شده و خیلی زود سوراخ می شوند.
۷. ضربه به لوله ها در اسباب کشی و جابه جایی
برخورد وسایل سنگین با لوله ها یا باز و بسته کردن مجدد لوله های قدیمی باعث شکستن آن ها می شود. لوله مسی بعد از چند سال کارکرد خشک می شود و اگر بدون ابزار مناسب خم شود، درجا می شکند. تجربه تعمیرکاران نشان می دهد که علت نشتی گاز کولر گازی در بیشتر موارد همین اتصالات ضعیف یا ترک های ناشی از لرزش است.
علائم کمبود گاز کولر گازی در مدل های دور ثابت و اینورتر
کم شدن گاز، راندمان خنک کنندگی اسپلیت را به شدت پایین می آورد و فشار زیادی به قطعات داخلی وارد می کند. شناخت به موقع این هشدارهای اولیه جلوی سوختن موتور و تحمیل هزینه های سنگین را می گیرد. مهم ترین نشانه های افت سطح گاز در دستگاه های مختلف شامل موارد زیر است.
- باد ولرم به جای باد سرد: با وجود روشن بودن کولر و تنظیم روی دمای پایین، هوای اتاق اصلاً خنک نمی شود.
- یخ زدن لوله باریک بیرونی: با کم شدن گاز، نقطه جوش مایع افت می کند و رطوبت هوا روی لوله باریک یونیت خارجی به یخ بزرگی تبدیل می شود.
- برفک زدن رادیاتور پنل داخل: اگر قاب پنل داخلی را باز کنید و فیلترها را بردارید، رادیاتور پشت آن سفیدک زده و یخ بسته است.
- تفاوت واکنش کولرهای معمولی با مدل های اینورتر:
- در مدل های معمولی: موتور یکسره و بدون خاموش شدن ساعت ها کار می کند تا به دمای مطلوب برسد. این کار موتور را به شدت داغ کرده و قبض برق را نجومی می کند.
- در مدل های اینورتر: سنسورهای هوشمند داغ شدن موتور را سریعاً می فهمند. دستگاه برای جلوگیری از سوختن موتور خاموش می شود و کد خطا (مثل EC، E1 یا CH21) را روی نمایشگر نشان می دهد.
- دیدن رد چربی و لکه های روغن روی لوله ها: روغن موتور کولر همراه گاز در مدار می چرخد. هرجا که گاز نشت کند، لکه ای چرب باقی می ماند که به مرور زمان گرد و خاک را جذب کرده و سیاه می شود.
- شنیدن صدای هیس ممتد یا قُل قُل: خروج پرفشار گاز صدایی مثل «هیس» ملایم دارد. همچنین کمبود گاز باعث می شود مایع و گاز نامتعادل حرکت کنند و صدایی مثل جوشیدن آب یا قُل قُل از پنل اتاق شنیده شود.
- بوی تند و غیرعادی در خانه: نشت گاز همراه با بوی روغن داغ، بویی شبیه استون یا تینر در فضای بسته پخش می کند.
اقدام فوری هنگام دیدن این نشانه ها
اگر دیدید لوله ها یخ زده اند یا کولر باد گرم می زند، فوراً دستگاه را با ریموت خاموش کنید و فیوز آن را از جعبه فیوز برق پایین بکشید. هرگز روی یخ ها آب جوش نریزید یا با سشوار آن ها را آب نکنید. دستگاه را روی حالت فن هم نگذارید؛ چون آب شدن ناگهانی حجم زیاد یخ، سینی خروجی آب را پر کرده و آب روی دیوار و فرش سرازیر می شود.
جدول مقایسه نشانه های افت گاز با سایر ایرادهای کولر
خیلی از اوقات باد گرم زدن کولر ربطی به گاز ندارد و ایراد به تمیز نبودن فیلترها یا خرابی قطعات برقی برمی گردد. شناخت این تفاوت ها مانع پرداخت هزینه های بی دلیل برای تزریق گاز می شود. برای اینکه راحت تر بتوانید عیب کولر خود را تشخیص دهید، ویژگی های هر مشکل در جدول زیر دسته بندی شده است.
| نشانه ظاهری | کمبود گاز (نشتی) | کثیفی فیلتر و رادیاتور | خرابی فن یا سوختن خازن |
| دمای باد خروجی | باد ولرم با پرتاب باد طبیعی و خوب | باد کمی خنک ولی با پرتاب بسیار ضعیف | باد کاملاً گرم بدون هیچ سرمایی |
| وضعیت لوله های یونیت بیرونی | لوله باریک سفیدپوش شده و یخ می زند | لوله ها فقط سرد و خیس هستند | لوله ها کاملاً هم دمای محیط هستند |
| وجود رد روغن روی مهره ها | بله، بیشتر مواقع لکه های چرب دیده می شود | خیر، اتصالات کاملاً خشک و تمیزند | خیر، لکه ای وجود ندارد |
| صدای کارکرد موتور | یکنواخت همراه با صدای هیس یا جوشش | صدای طبیعی و آرام دستگاه | صدای وزوز موتور و روشن نشدن آن |
| مصرف برق دستگاه | افزایش تدریجی به خاطر یکسره کار کردن | تغییر خاصی نمی کند | پرش ناگهانی آمپر برق هنگام استارت |
تشخیص نشتی گاز کولر گازی؛ روش های ایمن و هشدارهای مهم
پیدا کردن جای دقیق سوراخ ها نخستین گام برای درست کردن کولر است و تزریق گاز بدون پیدا کردن درز کاملاً بی فایده خواهد بود. این کار از بررسی های ساده خانگی تا استفاده از ابزارهای تخصصی را شامل می شود.
۱. بررسی های اولیه و خانگی
پیش از تماس با سرویس کار، می توانید بخش های بیرونی لوله ها و اتصالات در دسترس را نگاه کنید. این کار ساده سرنخ های خوبی از محل درز گاز به شما می دهد. برای انجام این بررسی، دو روش بی خطر زیر را امتحان کنید.
- بررسی چشمی مهره ها: بعد از خاموش کردن برق، با یک چراغ قوه مهره های لوله ها را نگاه کنید. وجود لکه های چرب و سیاه نشانه خروج گاز است.
- استفاده از کف صابون غلیظ: کمی مایع ظرف شویی غلیظ را با آب قاطی کنید و با اسفنج روی مهره ها و اتصالات لوله ها بمالید. تشکیل حباب های پیوسته محل درز را نشان می دهد.
هشدار بسیار مهم: هرگز برای فهمیدن اینکه کولر گاز دارد یا نه، سوزن والف شیر را با پیچ گوشتی فشار ندهید. گاز کولر فشار بالایی دارد و سرمای ناگهانی آن می تواند پوست دست را بسوزاند یا چشم را کور کند. علاوه بر این، با این کار روغن سیستم بیرون می ریزد و هوا وارد لوله ها می شود. تست نشتی با فندک و شعله نیز به دلیل خطر انفجار و گازهای سمی کاملاً ممنوع است.
۲. روش های دقیق و تخصصی تعمیرکاران
سوراخ های سوزنی بسیار ریز یا درزهایی که زیر عایق ها و پشت پره های رادیاتور قرار دارند، با کف صابون دیده نمی شوند. متخصصان برای پیدا کردن این سوراخ های پنهان از ابزارهای تخصصی زیر استفاده می کنند.
- دستگاه نشت یاب الکترونیکی: این دستگاه با حسگرهای قوی، حتی کمترین مقدار گاز در هوا را بو می کشد و با بوق زدن جای دقیق سوراخ را نشان می دهد.
- تست فشار با گاز نیتروژن (ازت): گاز کولر را خالی می کنند و لوله ها را با گاز نیتروژن تحت فشار بالا قرار می دهند تا با گیج های مخصوص، افت فشار در طول یک روز بررسی شود.
- تزریق رنگ مخصوص و نور فرابنفش: کمی رنگ شب تاب به لوله ها اضافه می کنند؛ این رنگ همراه نشتی بیرون می آید و زیر نور لامپ یو وی به رنگ سبز فسفری برق می زند.
خطرات روشن گذاشتن کولر گازی بدون گاز
روشن نگه داشتن کولری که گاز ندارد یا گازش کم است، شرایط کاری موتور را از تعادل خارج می کند. کمبود مبرد موجب بالا رفتن حرارت قطعات داخلی شده و خسارت های سنگینی به بار می آورد. مهم ترین آسیب های ناشی از کار کردن کولر کم گاز شامل موارد زیر است.
- سوختن سیم پیچ موتور: گاز سرد موقع عبور از روی موتور آن را خنک نگه می دارد. وقتی گاز کم باشد، موتور داغ می کند و سیم پیچ آن می سوزد که گران ترین قطعه کولر است.
- خراب و اسیدی شدن روغن: با خالی شدن گاز، رطوبت هوا وارد مدار لوله کشی می شود و روغن موتور را تبدیل به ماده ای اسیدی می کند که قطعات فلزی داخل کمپرسور را می خورد.
- کیپ شدن لوله های باریک: لجن های ناشی از سوختن روغن، لوله مویی کولر را کیپ می کنند و سیستم به کلی از کار می افتد.
شارژ گاز کولر گازی؛ استانداردهای فنی و مراحل اصولی
تزریق گاز بدون تعمیر سوراخ ها هیچ فایده ای ندارد و گاز تازه هم بعد از چند روز بیرون می ریزد. یک کار اصولی و مطمئن همیشه طبق این مراحل مهندسی پیش می رود.
- ترمیم فیزیکی سوراخ یا لوله: مهره های شکسته عوض می شوند، لبه مس دوباره با ابزار صاف می شود و لوله های سوراخ شده با سیم جوش نقره جوشکاری می شوند.
- وکیوم کامل با پمپ خلاء: دستگاه باید حداقل ۳۰ تا ۴۵ دقیقه به پمپ وکیوم وصل شود تا تمام هوا و رطوبت داخل لوله ها بیرون کشیده شود. ماندن حتی یک قطره آب در مدار باعث یخ زدن لوله ها و سوختن روغن می شود.
- تزریق گاز با ترازوی دیجیتال: دقیق ترین شیوه این است که کپسول گاز روی ترازوی دیجیتال قرار گیرد و دقیقاً به همان وزنی که کارخانه روی پلاک کولر نوشته گاز تزریق شود.
خطر گاز اضافی: تزریق بیش از اندازه گاز هم به اندازه کمبود آن خطرناک است. گاز زیاد فشار موتور را بیش از حد بالا می برد، مصرف برق را زیاد می کند و باعث شکستن سوپاپ های داخل کمپرسور می شود.
قیمت شارژ گاز کولر گازی و فاکتورهای تعیین هزینه
هزینه تزریق گاز نرخ ثابت و همیشگی ندارد و به شرایط دستگاه و حجم تعمیرات بستگی دارد. دانستن این متغیرها به شما کمک می کند هزینه واقعی کار را بهتر تخمین بزنید. مهم ترین عوامل تعیین کننده هزینه تعمیر و گاز عبارت اند از:
- نوع گاز کولر: گازهای قدیمی R22 به دلیل توقف تولید در دنیا، کمیاب تر و بسیار گران تر از گازهای معمولی مثل R410A هستند.
- شارژ کامل در برابر شارژ سرانگشتی و کم: گاز R410A ترکیبی از دو گاز مختلف است. در نشتی های آرام، یکی از این دو بخش زودتر فرار می کند و ترکیب گاز به هم می خورد. در این شرایط نمی توان به سیستم گاز اضافه کرد؛ بلکه باید گاز خراب تخلیه شود، سیستم وکیوم شود و شارژ گاز از صفر انجام گیرد.
- سختی و جای سوراخ: هزینه تعویض یک مهره ساده بیرون خانه، با باز کردن کامل پنل دیواری و جوشکاری رادیاتور پشت آن خیلی فرق دارد.
- ظرفیت کولر: کولرهای بزرگ ۳۰۰۰۰ حجم گاز خیلی بیشتری نسبت به کولرهای کوچک ۹۰۰۰ اتاق خواب مصرف می کنند.
- متراژ لوله کشی: اگر فاصله پنل داخل تا موتور بیرون ساختمان زیاد باشد، برای پر شدن لوله ها گاز بیشتری نیاز است.
روش های پیشگیری از نشت و کم شدن گاز کولر
با رعایت چند نکته بسیار ساده می توانید از خالی شدن گاز اسپلیت جلوگیری کرده و سال ها بدون دردسر از آن استفاده کنید. این مراقبت های کوچک مانع هزینه های سنگین تعمیرات در فصل تابستان می شوند. برای سالم ماندن لوله ها و مدار گاز دستگاه، این توصیه ها را جدی بگیرید.
- سرویس اول فصل در بهار: پیش از گرم شدن هوا فیلترها را بشویید و از یک سرویس کار مطمئن بخواهید اتصالات را بررسی کند تا نشتی های ریز زود برطرف شوند.
- گذاشتن لرزه گیر زیر پایه های موتور: لاستیک های نرم زیر پایه های موتور بیرونی، لرزش را می گیرند و مانع ترک خوردن لوله های مسی می شوند.
- تعویض عایق لوله های بیرونی: آفتاب عایق مشکی روی لوله ها را می پوساند. پوشاندن لوله ها با عایق تازه و نوار پرایمر، مس را در برابر رطوبت و زنگ زدگی محافظت می کند.
- بست زدن لوله ها به دیوار: لوله ها را با بست های محکم به دیوار ببندید تا با وزش باد یا ضربه تکان نخورند و جوش های آن ها نشکند.
سخن پایانی
گاز اسپلیت برخلاف بنزین ماده ای مصرفی نیست و هرگز خودبه خود تمام نمی شود؛ بنابراین تنها علت کم شدن گاز کولر گازی وجود درز و نشتی در مدار بسته لوله کشی است. این مشکل اغلب به دلایلی چون نصب غیراصولی، لرزش یونیت خارجی، زنگ زدگی لوله ها، خرابی والف شیر یا ضربه در اسباب کشی رخ می دهد. افت شدید سرمایش، پرتاب باد ولرم، یخ زدگی لوله باریک بیرونی و مشاهده لکه های چرب روغن، مهم ترین زنگ خطرهای فرار مبرد هستند. با دیدن این علائم، دستگاه را فوراً خاموش کنید؛ چراکه شارژ مبرد پیش از نشت یابی دقیق، جوشکاری و وکیوم کامل لوله ها بی فایده است و عملکرد کولر بدون گاز، خیلی زود به سوختن موتور گران قیمت آن ختم می شود.
سوالات متداول
آیا کم شدن گاز کولر در طول زمان یک موضوع طبیعی است؟
خیر. گاز در مداری بدون درز جریان دارد و با کار کردن دستگاه مصرف نمی شود، نمی سوزد و تمام نمی شود. هر وقت گاز کولر کم شود، حتماً سوراخی در لوله ها یا اتصالات باز شده است.
عمر مفید گاز کولر چقدر است؟
اگر لوله ها محکم باشند و هیچ آسیبی به قطعات نرسد، گاز کولر می تواند تا پایان عمر خود دستگاه (بیش از ۱۰ تا ۱۵ سال) بدون تغییر باقی بماند و نیازی به تعویض ندارد.
آیا خودم می توانم همه نشتی ها را با کف صابون پیدا کنم؟
خیر. کف صابون فقط نشتی های زیاد و مهره های در دسترس را نشان می دهد. نشتی های ریز و نشتی داخل رادیاتور یا اواپراتور یا زیر عایق ها فقط با دستگاه نشت یاب یا تست فشار نیتروژن پیدا می شوند.
چرا بعد از تزریق مجدد گاز، کولر بعد از چند هفته دوباره باد گرم می زند؟
چون تعمیرکار بدون پیدا کردن و جوش دادن محل نشتی، فقط گاز تزریق کرده است. تا وقتی سوراخ قبلی بسته نشود، گاز جدید هم از همان درز فرار می کند.
